Döküm, metalin eritilerek bir kalıba dökülmesi ve katılaşmasıyla parça elde edilme yöntemidir. Kalıbın cinsine ve metalin kalıba doldurulma şekline göre kum döküm, kokil döküm, basınçlı döküm, hassas döküm ve savurma döküm gibi çeşitleri vardır.
Döküm nedir?
Döküm, en eski metal şekillendirme yöntemlerinden biridir. Metal sıvı hâle gelene kadar ısıtılır, parçanın şeklindeki bir boşluğa (kalıba) dökülür ve soğuyup katılaşınca kalıptan çıkarılır. Talaşlı imalatla karşılaştırıldığında karmaşık şekilleri, büyük parçaları ve içi boş yapıları tek seferde, az malzeme israfıyla üretebilmek dökümün başlıca avantajıdır.
Dökümün temel adımları
- Parçanın modeli hazırlanır.
- Model etrafında kalıp oluşturulur; içi boş parçalar için maça hazırlanır.
- Metal ergitilir ve kalıba dökülür.
- Metal katılaşır, kalıptan çıkarılır.
- Yolluk ve besleyici kısımlar kesilir, parça temizlenir ve kontrol edilir.
Döküm yöntemleri
Dökümde yöntemler iki ana gruba ayrılır: kalıbın her dökümde harcandığı (kullanılıp bozulan) yöntemler ve kalıbın yeniden kullanıldığı kalıcı kalıp yöntemleri.
Döküm çeşitleri: hangi kalıp, ne zaman?
Kum döküm
Kalıp bağlayıcı katılmış kumdan yapılır ve her döküm için yeniden hazırlanır. Büyük, hacimli ve içi boş parçalar için uygundur; model maliyeti düşüktür. Ayrıntı: kum döküm nedir ve nasıl yapılır?
Kokil döküm
Eriyik metal, yeniden kullanılabilen bir metal kalıba (kokil) dökülür. Yüzey ve ölçü kum dökümden daha düzgündür; kalıp maliyeti yüksek olduğundan düzenli ve yüksek adetlerde anlamlıdır.
Basınçlı döküm
Eriyik metal yüksek basınçla çelik kalıba basılır. Çok yüksek adetli, küçük ve orta boy parçalarda hızlı üretim sağlar; makine ve kalıp yatırımı yüksektir.
Hassas döküm
Mum ya da plastik modelin etrafına seramik kalıp yapılır, model eritilerek çıkarılır. İnce detaylı, hassas ölçülü parçalar için kullanılır.
Savurma döküm
Dönen bir kalıbın merkezkaç kuvvetiyle sıvı metalin kalıp çeperine yayılmasıdır; boru ve burç gibi dönel parçalarda kullanılır.
Yöntemlerin birbirine göre artı ve eksilerini kum döküm, kokil ve basınçlı döküm karşılaştırmasında bulabilirsiniz.
Alüminyum döküm
Alüminyum, erime noktası düşük olduğu için döküme çok uygun bir metaldir; ayrıntılar alüminyumun erime sıcaklığı yazımızda. Gövde, kapak, salyangoz, kasnak gibi birçok makine parçası alüminyum dökümle üretilir. Dökümde kullanılan alüminyum alaşımlarını alüminyum döküm alaşımları yazımızda topladık.
Hangi döküm yöntemi seçilir?
Seçimi parçanın büyüklüğü, şekli, istenen yüzey ve ölçü hassasiyeti ve sipariş adedi belirler. Tek parça ve küçük-orta adetlerde, büyük ya da içi boş parçalarda kum döküm genellikle en ekonomik yoldur. Özkardeş Döküm olarak İstanbul Bayrampaşa’daki atölyemizde alüminyum kum döküm yapıyoruz.
Sık sorulan sorular
Döküm nedir, kısaca?
Metalin eritilip bir kalıba dökülerek katılaşmasıyla parça elde edilmesidir.
Döküm çeşitleri nelerdir?
Başlıcaları kum döküm, kokil döküm, basınçlı döküm, hassas döküm ve savurma dökümdür. Fark kalıbın cinsinde ve metalin kalıba doldurulma şeklindedir.
Döküm ile dövme arasındaki fark nedir?
Dökümde metal sıvı hâlde kalıba dökülür; dövmede katı metal baskı ya da darbeyle şekillendirilir. Döküm karmaşık ve içi boş şekiller için, dövme ise yüksek mekanik dayanım gereken parçalar için tercih edilir.
Dökümhane ile dökümcü aynı şey mi?
Dökümhane döküm yapılan işletme ya da atölyedir; dökümcü bu işi yapan usta ya da firmadır. Günlük dilde iki kelime çoğunlukla aynı anlamda kullanılır.
