Kum döküm, eriyik metalin kumdan hazırlanmış bir kalıba dökülmesiyle parça elde edilmesidir. Kalıp her döküm için yeniden hazırlanır; bu yüzden model maliyeti düşüktür ve tek parçadan seri siparişe kadar esnek çalışılabilir.
Kum döküm nedir?
Kum döküm, “kum kalıba döküm” olarak da anılır. Parçanın şeklini veren boşluk, bağlayıcı katılmış kumun bir model etrafında sıkıştırılmasıyla oluşturulur. Metal bu boşluğa dökülür, katılaşınca kalıp bozulur ve parça çıkarılır. Dünyada üretilen metal dökümlerin büyük bölümü kum kalıba dökülerek yapılır; yöntem özellikle büyük, hacimli ve karmaşık parçalarda ekonomik kalır. Dökümün genel tanımı ve diğer yöntemler için döküm nedir? yazımıza bakabilirsiniz.
Adım adım kum döküm süreci
- Model hazırlama: Parçanın şeklini verecek model yapılır. Metal katılaşırken çekeceği için model, bitmiş parçadan biraz büyük hazırlanır (çekme payı); kalıptan kolay çıkması için yüzeylerde hafif eğim bırakılır.
- Kalıp yapma: Model, kalıp kasalarında kumla sıkıştırılır ve çıkarılır; geriye parçanın boşluğu kalır. Metalin gireceği yolluk ve katılaşırken parçayı besleyen besleyici kanalları da bu aşamada açılır.
- Maça yerleştirme: Parça içi boş ya da kanallıysa iç boşluk maça ile verilir; maça kalıba yerleştirilir ve kalıp kapatılır.
- Ergitme ve döküm: Alüminyum ocakta eritilir ve kalıba dökülür. Alüminyumun erime noktası düşük olduğu için döküm sıcaklıkları da düşüktür; ayrıntısı alüminyumun erime sıcaklığı yazımızda.
- Katılaşma ve kalıbı bozma: Metalin katılaşması beklenir, kalıp dağıtılır ve parça çıkarılır.
- Temizleme ve kontrol: Yolluk ve besleyici kısımlar kesilir, yüzey temizlenir, parça ölçü ve görünüş açısından kontrol edilir. Hassas ölçü gereken yüzeyler için döküm sonrası talaşlı işleme, bazı alaşımlarda ısıl işlem gerekebilir.
Maça ne işe yarar?
Maça, parçanın içindeki boşlukları ve kanalları oluşturan kum parçasıdır. Pompa gövdesi, salyangoz ya da içi boş bir kapak gibi parçalarda model dışarıdan şekil verir, maça içeriyi şekillendirir. Maçalar da kumdan yapılır ve döküm sonrası parçadan boşaltılır.
Kum dökümün avantajları
- Kalıp her seferinde kumdan yapıldığı için model ve kalıp maliyeti düşüktür.
- Büyük ve hacimli parçalar rahatça dökülür.
- İçi boş, kanallı, karmaşık geometriler maça ile yapılabilir.
- Tek parçadan seri üretime kadar esnek çalışılır; model üzerinde değişiklik yapmak kolaydır.
Kum dökümün sınırları
Kum kalıp yüzeyi, metal kalıba göre daha pürüzlüdür; ölçü hassasiyeti de daha geniştir. Çok yüksek hassasiyet gereken yüzeyler döküm sonrası işlenir. Çok yüksek adetlerde ve ince cidarlı küçük parçalarda metal kalıp yöntemleri daha ekonomik olabilir; farkları kum döküm, kokil ve basınçlı döküm karşılaştırmasında anlattık.
Hangi parçalar kum dökümle yapılır?
Gövde, kapak, salyangoz, flanş, kasnak, yatak ve benzeri alüminyum parçalar kum dökümle yapılır. Özkardeş Döküm olarak İstanbul Bayrampaşa’daki atölyemizde alüminyum kum döküm yapıyoruz; modeli de kendimiz hazırlıyoruz, hazır modelinizle de çalışabiliriz. Örnek işlerimize döküm parçaları sayfasından bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kum döküm hangi metallerle yapılır?
Kum kalıba alüminyum başta olmak üzere birçok metal dökülebilir. Biz atölyemizde alüminyum parçalar döküyoruz.
Kum kalıp tekrar kullanılır mı?
Kalıp her döküm için yeniden hazırlanır ve dökümden sonra bozulur; model ise aynı kalır ve sonraki dökümlerde tekrar kullanılır.
Kum döküm tek parça için uygun mu?
Evet. Metal kalıp gerekmediği için tek parça ve küçük adetlerde de makul maliyetle çalışılır.
Dökümden sonra parça işleniyor mu?
Kalıptan çıkan parçanın yolluk ve besleyici kısımları kesilir, yüzey temizlenir. Hassas ölçü isteyen yüzeyler genellikle döküm sonrası talaşlı işlemeyle bitirilir.
